A 59 Drongelens kanaal artikel
Projectcoaching: van pionieren tot vakmanschap

31 maart 2020

Samenwerken in de bouw blijft voor velen een ongrijpbare zaak. Projectcoach Cécile Claessen heeft de kwestie verheven tot een vak dat om verdere professionalisering vraagt.

“Waarover zal als eerste gedoe ontstaan?”

Tien jaar geleden was ze nog een pionier, aldus Cécile Claessen (ABLE, Cohezy). Een aannemer vroeg haar om een Project Start-Up (PSU) te begeleiden en voegde er meteen aan toe: ‘weet je wat dat is, een PSU? Hoe werkt dat?’

Inmiddels beginnen projecten na de gunning steeds vaker met een PSU. Denk daarbij “asjeblieft niet” aan een knuffelsessie of teambuilding, stelt Claessen uitdrukkelijk. Er speelt zoveel meer en vandaar haar roep om een steviger fundament voor het vak van projectcoach in de bouw en infra.

 

Bouwkeet

Claessen is afgestudeerd onderwijskundige en was op de vakgebieden economie en bedrijfskunde werkzaam aan de Open Universiteit. Vanaf 1988 gaf ze vanuit haar eigen bedrijf ABLE cursussen projectmanagement en rolde zo het vak in. Eerst in de industrie en later in de bouw en infra.

Rond 2000 raakte Claessen betrokken bij de bouw van de HSL-Zuid, als coach van de samenwerking tussen de mensen binnen (werkvoorbereiding) en buiten (uitvoering). Op die manier kwam ze voor het eerst in de bouwkeet en op de bouwplaats, en leerde ze gaandeweg de finesses uit de bouwwereld kennen. Mede door die kennis van de branche wordt ze vaak als coach terug gevraagd. ‘In ons vak is het van belang dat je de opgave snapt. Dat je de techneuten begrijpt, weet wat zij aan het bouwen zijn en en er ook oprecht in geïnteresseerd bent.’

 

Gesprek

Met die belangrijke bagage weet Claessen op heel veel manieren een goede samenwerking te faciliteren. ‘Het is altijd mijn doel,’ vervolgt Claessen, ‘om goed met die samenwerking bezig te zijn voordat er gedoe komt. Dat principe, met elkaar in gesprek raken ter voorbereiding op de hectiek, is heel belangrijk.’

Simpel is het niet om dat gesprek aan te gaan. Het is een samenspel van heel veel dingen. Claessen: ‘Het gaat over de mensen die met elkaar moeten samenwerken, over allerlei voorwaarden, over hoeveel beslissingsmacht iemand heeft en over hoe het zit met jouw escalatieniveau. Weet je elkaar daarbij snel te vinden of zijn er nog politieke kwesties in de achterban? Zoek uit wie met wie moet overleggen en leer elkaars belangen kennen.’

‘Kleine details maken daarbij het verschil. Verplaats je eens vanuit de conferenceroom van een mooi kantoor naar het kleinste achterkamertje in een bouwkeet. En kruip dan in de huid van de andere partij. Hoe kijk je dan tegen allerlei zaken aan?’

 

Niet alleen beleefd

Bij een PSU komen veel verschillende zaken op tafel. Dat deden we al in 2010, maar dar waren we ons toen weinig bewust van. Dat zijn we gaandeweg weloverwogen op de agenda gaan zetten. Met ook de vraag wat dat betekent voor de vaardigheden van de projectcoach. In het begin was die coach er nog helemaal niet. Dat deed iemand van één van beide partijen.’

In die beginjaren ging het gesprek vaak alleen over de technische kant van een project en niet over onderlinge samenwerking en binding. Dat laatste legde Claessen ook op tafel. ‘Het gaat er dan niet alleen om dat je heel aardig tegen elkaar bent. Ik wil dat men elkaar in een PSU echt aan de tand voelt en niet alleen beleefd tegen elkaar blijft. Mijn vraag is altijd: ‘Waarover denk je dat als eerste het meeste gedoe zal ontstaan?’ Dan pas wordt het interessant. Wat doe je bijvoorbeeld als de andere partij niet open is?’

‘Juist bij de start is iedereen aardig en positief en houd ik ze graag een spiegel voor. Waar heb je nachtmerries over? Waar word je blij van en wat vind je echt heel vervelend als het zich toch gaat voordoen? Bekijk dan na een paar maanden wat zich heeft voorgedaan en bespreek dat. Wat heb je toen zien gebeuren en hoe heb je die ander zien reageren? Wat zou je daar anders in kunnen doen?’ ‘Een andere manier om openheid te creëren, is het vragen naar de roddels die ze van elkaar kennen. Wat vind je van elkaar en en wat is beeld dat je van de andere partij hebt? Waar komen die beelden van elkaar vandaan? Waarom heeft de ene partij die ideeën over de ander?’

(tekst loopt onder de video door)

Informele sfeer

Dat zijn uiteindelijk geen makkelijke gesprekken. Hoe krijg je de mensen, vaak met een technische achtergrond, en niet van de ‘zachte kant’, aan het praten? Claessen kiest er altijd eerst voor om een informele sfeer te creëren, zodat alle zaken zonder voorbehoud gezegd kunnen worden en niet alles meteen naar buiten komt. ‘Waarbij niet alles meteen wordt opgeschreven of er meteen harde consequenties uit volgen. Dat zijn heel cruciale dingen. En zeker handig omdat een opdrachtgever vaak geen keuze heeft en soms zelfs in zee moet gaan met de enige overgebleven kandidaat.’

Na voorbereidende besprekingen zoekt Claessen altijd naar de counterparts bij beide partijen. Naar mensen met dezelfde rollen. ‘Wat gaan ze precies samen doen? Er wordt vervolgens een samenwerkingskalender opgesteld met daarop reflectiemomenten, de bespreking van een prestatiemeting of regelmatige gezamenlijke borrels.’

Het wordt zo wel duidelijk hoe gedegen de aanpak van Claessen is. Ze stelt dan ook dat ze niet even voor een sessie van een uur of twee langskomt om zo op papier te kunnen voldoen aan een boterzachte eis van ‘samenwerking’. De uitgebreide begeleiding van een projectcoach kan juist een extra gunstige voorwaarde zijn als er in een aanbesteding specifiek gevraagd wordt naar de concretisering van de samenwerking.

 

Complexiteit en professionalisering

De groeiende complexiteit van projecten vraagt tegenwoordig steeds vaker om diverse vormen van samenwerking, stelt Claessen. Én een professionalisering van de projectcoaching. Vandaar dat Claessen medeoprichter is van Stichting Cohezy, een kennisplatform dat als doel heeft om het vak projectcoaching in de bouw en infra verder te ontwikkelen.

“Rijkswaterstaat heeft met de Marktvisie ‘samenwerken’ hoog op de agenda gezet en zo een impuls gegeven aan het vak projectcoaching. Het is nu zaak om daarin de volgende stappen te zetten. Zo hebben wij een leergang opgezet om te laten zien dat het een vak is dat veel meer behelst dan alleen de communicatie en procesbegeleiding. Dat het essentieel is om te weten hoe de bouw en infra werkt. Een goede projectcoach moet weten wat de consequenties zijn van de verschillende contractvormen. Ook de rollen van opdrachtgevers en -nemers zijn aan het veranderen en dat is van invloed op hoe je het spel met elkaar speelt.”

Een projectcoach moet daarom niet alleen de persoonlijke interactie in de samenwerking goed doorhebben, maar ook de hele context kennen. En dan is het tenslotte ook essentieel om te weten waarmee een aannemer zijn geld verdient en hoe klein de marges vaak zijn. En wat aan de andere kant de belangen van opdrachtgevers zijn. Want die zijn deels anders. “Dan gaat het om voorspelbaarheid, politiek draagvlak en betrouwbaarheid. Daarom is het zo belangrijk dat je je verplaatst in de positie van de ander,” besluit Claessen.

 

         

Lees ook de presentatie ‘Marktvisie avant la lettre’ bij project A59 Drongelens kanaal.

Samen met onder andere Gulian van Maanen en Michiel Bonnema is Cécile Claessen één van de docenten van de Leergang Projectcoach in de Bouw & Infra en Succesvolle PSU. Alle informatie vind je in de Leerfabriek.

Cécile Claessen is bestuurslid en docent bij het platform Cohezy.

Nieuws

Artikelen

Blogs

Samenwerken is samen leren

Een van de doelstellingen van het Project Groot onderhoud Schiphol (GOS) dat ProRail en SVS samen uitvoeren in een bouwteam is om kennis en ervaring over samenwerken in het bouwteam te delen. Een interview van Saco de la Parra, Erik van Blokland en Cécile Claessen is...

Boek ‘Handreiking voor Bouwteams’ bijna af

Vanuit Cohezy neemt Cécile Claessen deel aan de werkgroep Handreiking Bouwteams. Ons boek ‘Handreiking voor Bouwteams’ is bijna af! We zijn heel benieuwd naar waar jullie vragen liggen en naar jullie mening. We nodigen jullie graag uit om tot uiterlijk 14 oktober...

Cohezy kwartaalaktiviteiten zomer 2021

Om een beeld te geven waar we als stichting Cohezy mee actief zijn, zullen we elk kwartaal een korte feitelijke rapportage uitbrengen.  Deze rapportage zal nooit helemaal compleet zijn, maar geeft wel een goede indruk.  Zo zijn er het afgelopen kwartaal 2...

Opdrachtgever: wees je bewust van je invloed!

    Interview met Jack Amesz. We hebben Jack Amesz ontmoet in de Community of Practice Innovatief gericht Inkopen van PIANOo. In die community ontpopt hij zich als een warm pleit bezorger van samenwerking. In eerste instantie samenwerking tussen (publieke)...

Creativiteit in teams

Het begeleiden van PSU’s en samenwerkingsbijeenkomsten vanuit thuis vraagt om extra creativiteit. Binnen Cohezy is hier het afgelopen jaar ervaring mee opgedaan. Die kennis en ervaring gebruiken we graag in de projecten die we gebruiken. Soms worden we gevraagd om...

De samenhang tussen Resultaat, Relatie en Regels

    Interview met Erica van Dijk. Erica heeft een lange staat van dienst in de civiele wereld, na haar studie in Delft werkte ze onder meer bij Tauw, gemeente Utrecht en sinds anderhalf jaar bij RWS (GPO). Bij de gemeente Utrecht was ze o.a. projectleider bij de...

Gedragsverandering in de bouwsector: van bereidheid naar gezindheid

      Het succes van verduurzaming schuilt niet alleen in de technologie en de oplossingen die je toepast in gebouwen en gebieden, maar in de manier van samenwerken en het veranderen van gedrag. In die wereld van aanpassing van gedrag valt er voor veel organisaties...

Samenwerken is niet altijd mooi weer

Op 13 november 2019 heeft Cohezy een workshop verzorgd op het congres Gamechangers in de Bouw bij de CIRCL Academy van ABN AMRO onder de titel ‘samenwerken is niet altijd mooi weer’. Als case hebben we het nieuwbouwproject Gerechtsgebouw Breda ingebracht.  Samen met...

PSU Solo Amsterdam: wanneer is het Solo-contract een succes voor mijn organisatie?

De samenwerking tussen netbeheerder Liander en aannemer Van Gelder in de hoofdstad loopt al een tijd, zo’n zeven jaar. Dus een eerste kennismaking was het voor de meeste aanwezigen niet, bij de Project Start Up (PSU) van Solo Amsterdam. Het is de bedoeling, dat aan...

Nieuw perspectief: samenwerkingspatronen voor de toekomst

tekst: Pim Verheijen en Michiel Bonnema Corona heeft ons een nieuw perspectief op samenwerken gebracht. Wat zijn vanuit de opgebouwde ervaringen van het afgelopen jaar de nieuwe samenwerkingspatronen voor na de zomer? In dit artikel ontdek je een (strategische) visie...

Samenwerken in een Bouwteam

In steeds meer projecten wordt er gekozen voor en tweefasen contract. Vaak wordt dan gekozen voor een bouwteam. Werken in een bouwteam vraagt om een andere wijze van samenwerken. Afstappen van de traditionele rol van opdrachtgever en opdrachtnemer. Het echt samen...

Ben jij geschikt voor een Bouwteam?

Werken in een Bouwteam vraagt vanaf de start het gezamenlijk bouwen aan het team maar ook het kunnen omgaan met de invloed van de eigen achterban. Bouwteams staan in de picture. Recent is de Modelovereenkomst Bouwteams DG uitgekomen en het congres over Bouwteams van...